Türkiye, ilk çeyrekte doğal gaz ve petrol ithalatında çeşitlenen tedarikçileriyle enerji arz güvenliğini korudu. Ceyhan Terminali ve boru hatları stratejik rol üstleniyor.
Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) verilerine göre, Türkiye’nin doğal gaz ithalatı 2024’ün ilk çeyreğinde 19,2 milyar metreküp olarak kayıtlara geçti. Aynı dönemde petrol ve petrol ürünleri ithalatı ise 3,32 milyon ton olarak gerçekleşti.
Ocak ayında doğal gaz ithalatında ABD, yaklaşık yüzde 35,7 payla ilk sırada yer alırken, Rusya yüzde 35, Azerbaycan ise yüzde 13,4 pay aldı. Şubat ayında ABD, yüzde 27,2 payla liderliğini sürdürürken, mart ayında Rusya ilk sıraya yükseldi.
Petrol ve petrol ürünleri ithalatında Rusya ana tedarikçi konumunu korurken, Irak, Kazakistan ve Suudi Arabistan da önemli pay sahibi oldu. Ocak ayında Rusya toplam petrol ithalatının yaklaşık yüzde 49,7’sini karşılarken, Irak yüzde 14, Suudi Arabistan yüzde 9’un üzerinde pay aldı. Şubat ayında Irak ve Kazakistan’ın payı artarken, mart ayında Rusya yaklaşık yüzde 49,6 payla ilk sırada yer aldı.
Küresel enerji ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı’ndaki aksamaların arz güvenliği endişelerini artırdığı bir dönemde, Türkiye çeşitlendirilmiş tedarik yapısıyla doğal gaz ve ham petrol arzında önemli bir sorun yaşamadı. Ülke, bölgesel enerji akışlarında alternatif güzergah işlevi de görüyor.
Irak ve Azerbaycan petrolünün küresel piyasalara açıldığı başlıca çıkış noktalarından biri olan Ceyhan Terminali, bu süreçte öne çıkıyor. Türkiye, petrolü büyük ölçüde deniz yoluyla ithal ederken, Bakü-Tiflis-Ceyhan Boru Hattı ve Türkiye-Irak Ham Petrol Boru Hattı ile bölgesel petrol akışlarının dünya piyasalarına ulaştırıldığı stratejik bir merkez haline geliyor.
Azerbaycan petrolü, Bakü-Tiflis-Ceyhan Hattı üzerinden Ceyhan Terminali’ne taşınarak tankerlerle küresel pazarlara sevk ediliyor. Bu hat, yalnızca Azerbaycan için değil, Kazakistan gibi üreticiler için de Rusya’ya bağımlılığı azaltan alternatif bir koridor işlevi görüyor. BOTAŞ verilerine göre, yıllık 50 milyon ton kapasiteli Bakü-Tiflis-Ceyhan Boru Hattı üzerinden yılın ilk 2 ayında yaklaşık 30,9 milyon varil petrol taşındı. Bu hat, Hazar petrolünü Rusya ve İran dışındaki güzergahlarla küresel piyasalara ulaştıran kritik bir rota olarak öne çıkıyor.
Irak petrolünü Ceyhan üzerinden dünya piyasalarına taşıyan Türkiye-Irak Ham Petrol Boru Hattı da bu akışta önemli rol oynuyor. Kerkük’ten Ceyhan’a uzanan ve mart ayında yeniden devreye alınan hattın günlük kapasitesi yaklaşık 1,5 milyon varil seviyesinde bulunuyor. Hattan sevkiyatın yeniden başlamasıyla ihracatın ilk aşamada günlük 170 bin, ardından 250 bin varile çıkarılması planlanıyor. Bu akış, kuzeyden gelen petrolün Akdeniz’e ulaşmasında Türkiye’nin rolünü güçlendiriyor.
Doğal gazda Rusya, Azerbaycan ve İran’dan uluslararası boru hatlarıyla gaz temin eden Türkiye, bu alanda da merkez ülke konumunu pekiştiriyor. Rusya’dan Mavi Akım üzerinden yıllık 16 milyar metreküp kapasiteyle doğrudan gaz sağlanırken, TürkAkım toplam 31,5 milyar metreküplük kapasiteye sahip iki paralel hattan oluşuyor. Bu hatlardan biri Türkiye’nin iç tüketimine hizmet ederken, diğeri Güney ve Güneydoğu Avrupa’ya gaz sevkiyatı için kullanılıyor.
Azerbaycan’dan gelen doğal gaz, Bakü-Tiflis-Erzurum Doğal Gaz Boru Hattı üzerinden yıllık yaklaşık 24 milyar metreküp kapasiteyle Türkiye’ye taşınıyor. Bu hat, Güney Gaz Koridoru’nun ilk halkasını oluşturuyor. Türkiye’ye ulaşan gaz, Trans Anadolu Doğal Gaz Boru Hattı (TANAP) aracılığıyla batıya iletiliyor. Avrupa’ya sevkiyat ise Trans Adriyatik Boru Hattı (TAP) üzerinden gerçekleştiriliyor. TANAP, yıllık yaklaşık 16 milyar metreküplük kapasiteyle faaliyet gösteriyor. Bu kapasitenin yaklaşık 6 milyar metreküplük kısmı Türkiye’nin iç tüketimine ayrılırken, 10 milyar metreküplük bölümü Avrupa’ya yönlendiriliyor. TANAP üzerinden taşınan gaz, Türkiye-Yunanistan sınırında TAP ile bağlantı kurarak Avrupa pazarına ulaşıyor.
TAP, yıllık yaklaşık 10 milyar metreküplük kapasiteyle çalışıyor ve teknik olarak 20 milyar metreküpe kadar artırılabiliyor. İtalya doğal gaz şebekesine entegre edilen hat sayesinde Azerbaycan gazı, İtalya’daki çıkış noktaları üzerinden Avrupa’nın farklı bölgelerine sevk edilebiliyor. Iğdır-Nahçıvan Doğal Gaz Boru Hattı, Türkiye ile Azerbaycan arasındaki enerji işbirliğinin son halkalarından biri olarak geçen yıl devreye alındı. Günlük yaklaşık 2 milyon metreküp kapasiteli hatla Nahçıvan’ın doğal gaz ihtiyacının Türkiye üzerinden karşılanması hedefleniyor, bu da bölgenin İran’a gaz bağımlılığını azaltıyor.
İran’dan Türkiye’ye doğal gaz akışı ise İran-Türkiye Doğal Gaz Boru Hattı üzerinden sağlanıyor. Yıllık yaklaşık 14 milyar metreküp teknik kapasiteye sahip bu hat üzerinden, Türkiye’nin İran ile yaptığı uzun vadeli anlaşma kapsamında yıllık 9,6 milyar metreküpe kadar gaz tedariki öngörülüyor.
Yorum Yap